Продюсерский центр "Gala-TV"
  Телесериал "Дорогая редакция"
  Журнал "Сладкая жизнь"
  Клуб "Тілашар"
  Уроки "Тілашар" (уроки казахского языка)
  Словарь-переводчик
  Форум
  Казахский язык в годы независимости
  Из истории казахского языка
  Госсимволика РК
  Делопроизводство
  Новые слова
  Имена
  Анонс
  Самоучитель казахского языка "Уроки Тiлашар"
  Купить "Уроки Тiлашар"
 

Впервые в Казахстане изучение казахского языка в режиме реалити

Смотрите программу "Тiлашар" на лучшем телеканале Алматы

Казахский язык за месяц




Gala-TV



Hit.kz



 
  Уроки "Тілашар" (уроки казахского языка)/Таблицы (Грамматика)/
 


     

    Таблица 1
    Дауысты дыбыстар (Гласные звуки):
    а, ә, е, о, ө, ұ, ү, ы, і


    По участию губ Негубные Губные
    широкие узкие широкие узкие
    Твердые а ы о ұ
    Мягкие ә, е і ө ү


     

    Таблица 2
    Дауыссыз дыбыстар (согласные звуки):
    б, г, ғ, д, ж, з, й, к, қ, л, м, н, ң, п, р, с, т, х, һ, ш

    Қазақ тіліне тән дауыссыздар
    (Специфические для казахского языка согласные): қ, ғ, ң, һ
    І. Дауыстың (салдырдың) қатысына қарай (по участию шума и голоса)

    Қатаң (глухие) к, қ, п, с, т, х, һ, ш
    Ұяң (звонкие) б, г, ғ, д, ж, з,
    Үнді (сонорные) Мұрын жолды (носовые) м, н, ң
    Ауыз жолды(плавные) л, р, й, у


     

    Таблица 3
    Көптік жалғау
    (Аффиксы множественности)

    Соңғы дыбыс (Конечный звук) Гласные и сонорные р, й, у Звонкие з, ж и сонорные л, м, н, ң Глухие и звонкие б, в, г, д
    Алдыңғы буын (Передний слог)
    Жуан (Твердый) -лар
    балалар    		 адамдар -тар
    жұмыстар
    Жіңішке (мягкий) -лер
    бөлмелер    		 -дер
    көлдер    		 -тер
    есіктер


     

    Таблица 4
    Тәуелдік жалғау
    (притяжательные аффиксы)


    Оңаша ( частная)
    Соңғы дыбыс (Конечный звук) Дауысты (Гласные) Дауыссыз (Согласные)
    Жақ (лицо)
    1. Менің (Мой) -м балам -м әкем -ым досым -ім үйім
    2. Сенің (Твой) -ң балаң -ң әкең -ың досың -ің үйің
    3.Сіздің (Ваш,Ваше,Ваши) -ңыз балаңыз -ңіз әкеңіз -ыңыз досыңыз -іңіз үйіңіз
    3. Оның ( его, ее) -сы баласы -сі әкесі -ы досы -і үйі
    Буын (Слог) Жуан (твердый) Жіңішке (мягкий) Жуан (твердый) Жіңішке (мягкий)


     

    Таблица 5
    Тәуелдiк жалғау. Көпше түрi
    (Притяжательые аффиксы. Множественное число)

    Ортақ (Общая)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауысты (Гласный) Дауыссыз (Согласные)
    1.Біз(дер)дің
    ( наш, наши)     		бала-лар-ымыз әке-лер-міз дос-ымыз үй -іміз
    2. Сендердің
    (Ваш, Ваши)


    Сіздердің
    (Ваш,Ваше,Ваши)     		бала-лар-ың



    бала-лар-ыңыз     		әке-лер-ің



    әке-лер-іңіз     		жыл-дар-ың
    тау-лар-ың
    дос-тар-ың

    жыл-дар-ыңыз
    тау-лар-ыңыз
    дос-тар-ыңыз     		көз-дер-ің
    үй -лер-ің
    тіс-тер-ің

    көз-дер-іңіз
    үй-лер-іңіз
    тіс-тер-іңіз
    3. Олардың (их) бала-лар-ы әке-лер-і дос-тар-ы
    жыл-дар-ы
    тау-лар-ы     		үй-лер-і
    көз-дер-і
    тіс-тер-і
    Буын (Слог) Жуан (твердый) Жіңішке (мягкий) Жуан (твердый) Жіңішке (мягкий)


     

    Таблица 6
    Септiк категориясы
    (Категория склонения)

    Септіктер (Падежи) Сұрақтары (Вопросы) Жалғаулары (Окончания)
    1. Атау (Именительный) кім? не?(кто? что?) -
    2. Ілік (Родительный) Кімнің? ненің?(чей? Чья? чье? кого? чего?) -ның, -нің, -дың, -дің, -тың, -тің
    3. Барыс (Дательно-направительный) Кімге? неге? қайда?(кому? Чему? Куда?) -ға, -ге, -қа, -ке, -а, -е, -на, -не
    4. Табыс (Винительный) Кімді? нені?(кого? что?) -ны, -ні, -ды, -ді, -ты, -ті, --н
    5. Жатыс (Местный) Кімде? неде? қайда? қашан?( у кого? в ком? у чего? в чем? на чем? где? когда?) -да, -де, -та, -те, -нда, -нде
    6. Шығыс (Исходный) Кімнен? неден? қайдан?(от кого? у кого? от чего? из чего? откуда?) -дан, -ден, -тан, -тен, -нан, -нен
    7. Көмектес (Творительный) Кіммен? немен?(с кем? с чем? как?) -мен (менен), -бен (бенен), -пен (пенен)


     

    Таблица 6 (a)
    Ілік септік    (Родительный падеж)

    Соңғы дыбыс(Конечный звук) Гласные и сонорныем, н, ң Звонкиез, ж,и сонорныер, л, й, у Глухие и звонкиеб, в, г, д
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый) бала-ның ай-дың бастық-тың
    Жіңішке (Мягкий) күн-нің жер-дің есік-тің


     

    Таблица 6 (б)
    Барыс септік
    (Дательно-направительный падеж)

    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Гласные, сонорные, звонкие з, ж Глухие, звонкие б, в, г, д І, ІІ лица притяжа- тельной формы ІІІ лицо притяжа- тельной формы
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый) бала-ға жұмыс-қа ағам-а досы-на
    Жіңішке (Мягкий) күн-ге бет-ке інім-е әкесі-не


     

    Таблица 6 (в)
    Табыс септік
    (Винительный падеж)

    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Гласные Сонорные, звонкие з, ж Глухие, звонкие б, в, г, д ІІІ лицо притяжа- тельной формы
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый) бала-ны ағам -ды жұмыс -ты досы-н
    Жіңішке (Мягкий) күн-ді көз-ді бет-ті әкесі-н


     

    Таблица 6 (г)
    Жатыс септік
    (Местный падеж)

    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Гласные, сонорные, звонкиез, ж Глухие, звонкиеб, в, г, д ІІІ лицо притяжа- тельной формы
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый) бала-да жұмыс-та досы-нда
    Жіңішке (Мягкий) күн-де бет-те әкесі-нде


     

    Таблица 6 (д)
    Шығыс септік
    (Исходный падеж)

    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Гласные, звонкие з, ж сонорные р, л, й, у Сонорные м, н, ң, ІІІ лицо притяжа- тельной формы Глухие, звонкиеб, в, г, д
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый) бала-дан досы-нан жұмыс-тан
    Жіңішке (Мягкий) үй-ден әкесі-нен есік-тен


     

    Таблица 6 (е)
    Көмектес септік
    (Творительный падеж)

    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Гласные и сонорные Звонкие з, ж, Глухие и звонкие б, в, г, д
    Буын(Слог)
    Жуан (Твердый)
    Жіңішке (Мягкий)     		бала-мен/-менен көз- бен/-бенен бастық-пен/-пенен


     

    Таблица 7
    Жіктеу есімдіктерінің септелуі
    (Склонения личных местоимений)

    Жекеше (Единственное число)
    Жақ (Лицо) І ІІ ІІ Сыпайы түрі
    (Вежливая форма)     		ІІІ
    Септіктер (Падежи )
    1.Атау (Именительный) мен (я) сен (ты) сіз (вы) ол (он, она, оно)
    2. Ілік (Родительный) менің(мой,моя, мое) сенің (твой) сіздің (ваш) оның(его,ее)
    3. Барыс (Дательно-направительный) Маған(мне) саған(тебе) сізге (вам) оған (ему,ей)
    4.Табыс (Винительный) мені (меня) сені(тебя) сізді(вас) оны(его,ее)
    5.Жатыс (Местный) менде (у меня) сенде (у тебя) сізде (у вас) онда (у него)
    6. Шығыс (Исходный) менен (от меня, у меня) сенен (от тебя, у тебя) сізден (от вас, у вас) онан (от него,от нее,у него,у нее)
    7.Көмектес (Творительный) менімен (со мной) сенімен (с тобой) сізбен (с вами) онымен (с ним,сней)


     

    Таблица 8
    Жiктеу есiмдiктерiнiң септелуi. Көпше түрi
    (Склонения личных местоимений. Множественное число)

    Көпше (Множественное число)
    Жақ (Лицо) І ІІ ІІ Сыпайы түрі
    (Вежливая форма)     		ІІІ
    Септіктер (Падежи )
    1.Атау (Именительный) біз(мы) сендер(вы) сіздер(вы) олар (они)
    2. Ілік (Родительный) біздің(мой,моя, мое) сендердің (ваш) сіздердің (ваш) олардың(их)
    3. Барыс (Дательно-направительный) Маған(мне) сендерге(вам) сіздерге (вам) оларға (им)
    4.Табыс (Винительный) бізді (нас) сендерді(вас) сіздерді(вас) оларды(их)
    5.Жатыс (Местный) бізде(у нас) сендерде(у вас) сіздерде (у вас) оларда (у них)
    6. Шығыс (Исходный) бізден (от нас, у нас) сендерден (от вас, у вас) сіздерден (от вас, у вас) олардан (от них, у них)
    7.Көмектес (Творительный) бізбен (со мной) сендермен (с вами) сіздермен (с вами) олармен (с ними)


     

    Таблица 9
    Нақ осы шақ (Жай түрі)
    Собственно-настоящее время
    (Простая форма)

    Жекеше (Единственное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауыссыз (Согласные) Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Мен отыр, тұр, жатыр -мын Жуан (Твердый)
    жүр -мін Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сен отыр, тұр, жатыр -сың Жуан (Твердый)
    жүр -сің Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіз отыр, тұр, жатыр -сыз Жуан (Твердый)
    жүр -сіз Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Ол отыр, тұр, жатыр - Жуан (Твердый)
    жүр - Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 10
    Нақ осы шақ. Көпше түрi
    (Собственно-настоящее время. Множественное число)

    Көпше (Множественное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауыссыз (Согласные) Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Біз отыр, тұр, жатыр -мыз Жуан (Твердый)
    жүр -міз Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сендер отыр, тұр, жатыр -сыңдар Жуан (Твердый)
    жүр -сіңдер Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіздер отыр, тұр, жатыр -сыздар Жуан (Твердый)
    жүр -сіздер Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Олар отыр, тұр, жатыр - Жуан (Твердый)
    жүр - Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 11
    Нақтылы өткен шақ
    (Прошедшее категорическое время)

    Жекеше (Единственное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Қатаң (Глухие) Дауысты, ұяң, үнді
    (Гласные, звонкие, сонорные)    		 Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Мен Айт-ты жаз-ды -м Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -м Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сен Айт-ты жаз-ды -ң Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -ң Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіз Айт-ты жаз-ды -ңыз Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -ңіз Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Ол Айт-ты жаз-ды - Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді - Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 12
    Нақтылы өткен шақ. Көпше түрi
    (Прошедшее категорическое время. Множественное число)

    Көпше (Множественное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Қатаң (Глухие) Дауысты, ұяң, үнді
    (Гласные, звонкие, сонорные)    		 Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Біз Айт-ты жаз-ды -қ Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -к Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сен Айт-ты жаз-ды -ңдар Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -ңдер Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіз Айт-ты жаз-ды -ңыздар Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді -ңіздер Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Ол Айт-ты жаз-ды - Жуан (Твердый)
    Кет-ті кел-ді - Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 13
    Ауыспалы келер шақ

    Жекеше (Единственное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауысты (Гласные) Дауыссыз (Согласные) Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Мен бар-а ойна-й -мын Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -мін Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сен бар-а ойна-й -сың Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -сің Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіз бар-а ойна-й -сыз Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -сіз Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Ол бар-а ойна-й -ды Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -ді Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 14
    Ауыспалы келер шақ. Көпше түрі
    (Переходное будущее время. Множественное число)

    Көпше (Множественное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауыссыз (Согласные) Жіктік жалғауы
    (Личные окончания)     		 
    Жақ (лицо) Буын (Слог)
    І.Біз Бар-а ойна-й -мыз Жуан (Твердый)
    Кел-е сөйле-й -міз Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сендер бар-а ойна-й -сыңдар Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -сіңдер Жіңішке (Мягкий)
    ІІ.Сіздер бар-а ойна-й -сыздар Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -сіздер Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ.Олар бар-а ойна-й -ды Жуан (Твердый)
    кел-е сөйле-й -ді Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 15
    Бұйрық рай
    (Повелительное наклонение)

    Жекеше (единственное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауыссыз (Согласные) Дауысты (Гласные) Жіктік жалғауы
    Примеры     		Буын (Слог)
    Жақ (лицо)
    І. Мен -айын -йын бар-айын, қара-йын Жуан (Твердый)
    -ейін -йін кел-ейін, сөйле-йін Жіңішке (Мягкий)
    ІІ. Сен - - бар, қара Жуан (Твердый)
    кел, сөйле Жіңішке (Мягкий)
    ІІ. Сіз -ыңыз -ңыз бар-ыңыз, қара-ңыз Жуан (Твердый)
    -іңіз -ңіз кел-іңіз, сөйле-ңіз Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ. Ол -сын бар-сын, қара-сын Жуан (Твердый)
    -сін кел-сін, сөйле-сін Жіңішке (Мягкий)


     

    Таблица 16
    Бұйрық рай. Көпше түрi
    (Повелительное наклонение. Множественное число)

    Көпше (Множественное число)
    Соңғы дыбыс
    (Конечный звук)     		Дауыссыз (Согласные) Дауысты (Гласные) Жіктік жалғауы
    Примеры     		Буын (Слог)
    Жақ (лицо)
    І. Біз -айық -йық бар-айық, қара-йық Жуан (Твердый)
    -ейік -йік кел-ейік, сөйле-йік Жіңішке (Мягкий)
    ІІ. Сендер -ыңдар -ңдар бар-ыңдар, қара-ңдар Жуан (Твердый)
    -іңдер -ңдер кел-іңдер, сөйле-ңдер Жіңішке (Мягкий)
    ІІ. Сіздер -ыңыздар -ңыздар бар-ыңыздар, қара-ңыздар Жуан (Твердый)
    -іңіздер -ңіздер кел-іңіздер, сөйле-ңіздер Жіңішке (Мягкий)
    ІІІ. Олар -сын бар-сын, қара-сын Жуан (Твердый)
    -сін кел-сін, сөйле-сін Жіңішке (Мягкий)

    		 

    Designed by nursat  
    Copyright (C) 2002-2007 Gala-TV
    e-mail: tilashar@mail.ru